شرایط سیاسی و اجتماعی جامعه ایران بیش از هر زمان دیگری مغشوش و درهم ریخته بنظر می رسد. شرایطی که گویی بی اعتنا نسبت به تصمیم گیرندگان و مسئولان جمهوری اسلامی و کنشگران و تحلیل گران سیاسی ایران راه خود را در پیش گرفته، بطوریکه پیش بینی آینده تحولات آن برای بسیاری از نظریه پردازان امر بسیار دشواری شده است.
این اغتشاش و در هم ریختگی را می توان بخوبی در اغتشاشات و اعتراضات دی ماه سال پیش و تظاهرات مال باختگان و کارگران و کشاورزان دید، که در آنها شعارها و خواسته های بسیار گوناگون و بعضا متضادی داده می شد. گاه در شعارها آرزوی بازگشت نظام پادشاهی شنیده می شد و گاه از "رهبر معظم" خواسته می شد که توجهی به مشکل مال باختگان و کارگران نماید. جریانات سیاسی مخالف جمهوری اسلامی نیز هر یک به تناسب جایگاه و ایدئولوژی خود سعی می کردند که این اعتراضات را به نفع خود تحلیل و مصادره کنند و تمامیت آنرا که بنظر من چیزی جز اغتشاش و سردرگمی و بی هویتی نیست، قطعه قطعه کنند و پس از گزینش قطعه مطلوب، آنرا رنگ و لعاب خاص و ایدئولوژیک ببخشند.
این وضعیت قابل مقایسه با جهان و هستی پیرامون ما نیز می باشد که در اصل و تمامیتش مغشوش و پر هرج و مرج است. جهانی که ما انسانها سعی می کنیم آنرا با قدرت اندیشه فهم کنیم و با کلام و زبان تفسیری برای تحولاتش بسازیم و آن تفسیر را بعنوان قانون معرفی نماییم. تلاشی که همواره بدلیل بزرگی و پیچیدگی این جهانِ پر هرج و مرج به قطعه قطعه کردن واقعیت و ساده سازی آن و مدل سازی منجر شده است، تا بتوان برای آن تبیین و قانون خاصی نوشت. قانونی که البته پس از مدتی نا کارآمدی آن برای مدل ها و قطعات دیگر آشکار می شود. برای مثال پس از ارائه قانون نسبیت عام از سوی انشتین مشخص می شود که قانون جاذبه نیوتن فقط برای شرایط خاص و محدودی کاربرد دارد و فقط می تواند حرکات اجسام را در آن شرایط خاص تفسیر نماید. قانون نسبیت عام انشتین نیز در دنیای ذرات و فیزیک کوانتم ضعف ها و ناتوانی های خود را نشان می دهد و برای مثال استفان هاوکینز را وا می دارد که در جستجوی یک تئوری واحد برای تفسیر همه چیز برآید.
این تلاش ها گویای این واقعیت اند که بشر از آغاز حیات هوشمند خود همواره تلاش می کرده که با ارتباط دادن پدیده های پیرامون خود، از صدا و حرکات موجودات دیگر تا گردش شبانه روز و تغییر فصل، تفسیری برای خود بسازد و آنرا تبدیل به زبانی قابل فهم برای همنوعان خود بنماید؛ تا بلکه بواسطه آن سرپوشی آرامش بخش بر روی این جهان پر آشوب و پر هرج و مرج بنا نهد و در پناه آن به آسودگی دست یابد. اما زمانی که زبانها و گویش های مختلف همانطور که در افسانه بابل آمده است بوجود می آید و هر گروه و دسته ای با زبان خاص خود دست به تبیین و قانون سازی برای جهان پیرامون و جامعه خود می زند، آن سرپوش یگانه و آرام بخش فرو می ریزد و اغتشاش و هرج و مرج دامن بشریت را نیز فرا می گیرد.
در این راستا است که زبانها و فرهنگ های مختلف بوجود می آیند که هر یک به سهم و به شیوه خود به تفسیر این جهان و جامعه انسانی می پردازند، و سعی می کنند که برای آن قوانین و مقرراتی وضع نمایند؛ و به این ترتیب است که بخش اعظمی از حافظه تاریخی ما از تفسیر های افسانه وار تا تفسیر های دینی و علمی انباشته می گردد؛ و یکی از وظائف مهم بشر پاسداری از این حافظه تاریخی که خود نمادی از اغتشاش و هرج و مرج جهان است می گردد.
البته در این واقعیت که این انبار بزرگ از حافظه تاریخی انسان جزو دست آوردهای بزرگ بشری است و باید از آن پاسداری شود شکی نیست، بویژه آن بخش از آثار علمی و تحقیقی که نتیجه تلاشهای بی وقفه دانشمندان و متفکرین بوده است. اما در این انباشت، آثار و تفاسیر و قوانین دیگری نیز یافت می شوند که صرفا جهت تفسیر و تببین تهیه و نگاشته نشده اند، بلکه با هدف قضاوت، ارزش گذاری، خوب و بد کردن و سرانجام تحمیل یک هدف و یک راه و روش مشخص بوجود آمده اند. قوانین و تفاسیری که سعی می کرده اند جهان واقعی و پر آشوب و پر هرج مرج را در یک قالب و ظرف کوچک بگنجانند و آنرا در ذهن پیروانشان بنشانند.
در واقع اگر خوب دقت کنیم زبان و گفتاری که برای ارائه و تنظیم قوانین و تفاسیرِ قضاوت کننده و ارزشگذار تهیه شده اند، همان زبان و گفتار ایدئولوژیک اند؛ و به این ترتیب است که ایدئولوژی که خود را از طریق این زبان مانیفست می کند و به عرضه می گذارد، زبان خاصی در اختیار می گیرد که از طریق آن می تواند پروپاگاندای ایدئولوژیک و سیاسی در عرصه سیاست و جامعه راه اندازد و در نقش قاضی ظاهر شود.
در حقیقت زبان و گفتارهای ایدئولوژیک با ارائه نظمی کاذب بجای جهان بی نظم، خود را بعنوان نماینده جهانی که بدلیل بی نظمی و هرج و مرج، فاقد توانایی قضاوت و ارزشگذاری است می نشانند. که اگر خوب دقت کنیم همان تناقضات و بی نظمی موجود در جهان هستی در متن همه این زبان-گفتارهای ایدئولوژیک نیز نهفته اند. برای مثال کارل مارکس ایدئولوژی را یک آگاهی کاذب معرفی می کند، اما تناقض در این است که "مارکسیسم" نیز یک ایدئولوژی است که در زمره آکاهی های کاذب قرار می گیرد.
در جهان امروز بویژه در عرصه سیاست نمونه های فراوانی از زبان-گفتارهای ایدئولوژیک دیده می شود که خود را نماینده تمام عیار واقعیت معرفی می کنند. هرج و مرج موجود در کشور سوریه نمونه روشنی است از جنگ زبان-گفتارهای سیاسی و ایدئولوژیک که هریک ادعای تفسیر و قضاوت بهتری از اوضاع این کشور دارند. معانی دشمن، تروریسم، حاکمیت ملی و حقوق مردم و همه واژه هایی که امروز در مورد این منطقه توسط نیروهای درگیر استفاده می شوند. زمانی که از یک زبان-گفتار ایدئولوژیک به زبان-گفتار ایدئولوژیک دیگر نقل مکان می کنیم اساسا تغییر می کنند؛ حتی مرجع مستقل قضاوت کننده ای نیز نمی تواند ادعا کند که کاملا بیطرفانه بر مسند قضاوت نشسته است.
در ایران نیز زبان-گفتار های ایدئولوژیک بسیار گوناگون و متضادی شنیده و خوانده می شوند. زمانی که رهبر جمهوری اسلامی می گوید دخالت در حریم خصوصی مردم شرعا حرام است، منظور او از مردم همان امت پیرو او است و نه تمامی مردم ایران، زیرا او پیش از این معترضین را در ردیف دشمنان و فریب خوردگان قرار داده بود. البته شاید مطرح شود که زبان-گفتارهای ایدئولوژیک در نظام جمهوری اسلامی دروغ هایی هستند که مقامات این نظام برای ادامه حاکمیت و توجیه سیاست های خود می پراکنند. اما مگر زبان-گفتار های ایدئولوژیک غیر از دروغ و آگاهی های کاذب هستند، زمانی که خود را تنها مفسر واقعی موقعیت موجود معرفی می کنند؟ بنابراین فرقی نخواهد کرد که ادعاها و سخنان مقامات جمهوری اسلامی را دروغ یا زبان-گفتار ایدئولوژیک بنامیم.
در بخش مخالفین داخل و خارج این نظام نیز زبان-گفتار های ایدئولوژیک بسیار رایج هستند، زبان-گفتارهایی که زمانی که در کنار هم قرار می گیرند انسان را بیاد افسانه بابل می اندازند که مردم اطراف برج بابل دیگر قادر به درک یکدیگر نبودند و گروه گروه در سرتاسر جهان پراکنده شدند. در افسانه بابل می خوانیم که مردم یک منطقه که زمانی به یک زبان واحد صحبت می کردند تصمیم می گیرند که برج بلندی بنا نهند تا به بهشت موعود دست یابند. اگر بهشت را سمبل تمام خوبی ها بدانیم، در واقع می توان گفت که تلاش این مردم در حقیقت در این جهت بوده است که برجی بمانند نماد همه خوبی ها و ایده آلها بسازند؛ که در محتوای آن تلاش برای دست یابی به جایگاه بلند قضاوت نهفته است. پراکنده شدن مردم پس از این تلاش ناکام اما نشان از آن دارد که بنای یک دستگاه قضاوت که زبان و گفتاری ایدئولوژیک و یکدست می طلبد، اقدامی بیهوده و بی سرانجام است. جهانی که خود بدلیل هرج و مرج و پراکندگی فاقد توانایی قضاوت است، بطریق اولی بشر نیز، با آن دید محدود و ضعیف، فاقد چنین قدرتی خواهد بود.
یکی از نمونه های دیگر از زبان-گفتار ایدئولوژیک این ادعا است که تاریخ دادگاه و قاضی عادلی است، اما با توجه به اینکه وقایعی که در یک مقطع زمانی اتفاق افتاده یک مقوله است و نوشتن در مورد همین وقایع مقوله ای دیگر و با توجه به اینکه آنچه که از وقایع اتفاقیه در اختیار ما قرار می گیرد معمولا بشکل زبان و نگارش است، که آن هم قطعا متاثر از جایگاه نویسنده اند، می توان گفت که این ادعا که تاریخ قضاوت خواهد کرد نیز یک ادعای دروغ و ایدئولوژیک است. ادعای دادگاه خلق نیز در همین زمره قرار می گیرد و طبیعتا مدعی آن منظور خاصی از دادگاه خلق دارد که فقط در کادر ایدئولوژی او معنا و ارزش می یابد.
بنابراین تلاشی که آگاهانه و یا ناآگاهانه صورت می گیرد که دنیای پر آشوب و پر هرج مرج امروز را با یک زبان ساده و گفتار واحد و یا با رفتارها و کنش های احساسی (که خود شکلی از بیان و نمایش غیر زبانی هستند) تفسیر کند و از درون آن قوانین خاصی را استخراج نماید و بواسطه آن بر مسند قضاوت بنشیند، سرنوشتی مانند یکی از گروه های پراکنده اطراف برج بابل پیدا خواهد کرد. تجربه نشان داده است که بهای بیش از حد به قدرت زبان و گفتار بویژه بعنوان یک قاضی که آنچه را که من می گویم و می نویسم عین حقیقت است نتیجه ای جز پراکندگی، سردرگمی و تنوع بیشمار زبان-گفتارهای ایدئولوژیک ندارد.
باید از سکوی بلند و برج بابل که بر فراز آن مدعی می شویم که من و تنها من تفسیر کننده جهان زیر دست هستم پایین آمد و از این ادعا دست برداشت و همراه با واقعیت پراکندگی مردم اطراف برج بابل شد. برجی که دیگر مانند افسانه بابل تک و واحد نیست و در هر گوشه از جهان نمونه ای از آن بر پا شده است.
