یادداشت های حمید آقایی: حاکمیتِ "هیچ" اما "همه چیز"،

۱۳۹۰ بهمن ۸, شنبه

حاکمیتِ "هیچ" اما "همه چیز"،

در فیلم پادشاهی آسمان، زمانی که صلاح الدین، فرمانده لشکرمسلمانان، شهر بیت المقدس را پس از جنگ و خون ریزی های فراوان تسخیر کرد، در برابرسوالِ فرماندۀ مسیحی شهرِ بیت المقدس که: "این مجموعۀ سنگِ بنا و این شهر چه ارزشی داشت که به خاطر آن اینهمه خونها ریخته شد؟" پاسخ میدهد که "هیچ" و بلافاصله اما ادامه میدهد که "همه چیز" و همزمان نیز دستهای خود را به نشانه قدرت بالا میبرد.

آیت الله خمینی در هنگام بازگشت به ایران در برابر سوال خبرنگار که چه احساسی دارد، پاسخ داد که "هیچ" و بلافاصله پس از تسخیر قدرت گفت که "همَهَ چیز" را زیر سلطه ولایت فقیه میخواهد، نه یک کلام کم و نه یک کلام زیاد.

و در همین دوران و در همسایه گیمان زمانی که تن وجانِ بیشماری، تنها بخاطر "توهین" به یک نوشته و یک کتاب، در آتشِ خشم و نفرت میسوزد واز دست میرود، قطعا جای این سوال نیز باقی است که: به چه خاطری این والا ترین ارزشها یعنی جان و زندگی انسانها قربانی یک کتاب میگردد؟ که در برابر آن مسلما پاسخی از این دست که به "خاطر هیچ" و در عین حال "همه چیز" از رهبران و تعلیم دهندگان این انسانهایِ نگون بخت قابل انتظار است.

پارادوکس "هیچ" و در عین حال "همه چیز" را فردریش نیچه در کتاب "اراده معطوف به قدرت" بنحو بسیار آموزنده و زیبایی شکافته و حل کرده است. بر مبنای این کتاب و مطابق آموزشهای نیچه در باره هیچی و پوچی و بعبارت دیگر نهیلیسم میخواهم نتیجه بگیرم که علتِ پاسخِ متداول و مرسومِ "هیچ" دراین میتواند باشد که نهیلیسم (هیچی و پوچی)، در واقعِ امر، ناشی از غلبه و سلطۀ هزاران سالۀ مذاهب (بویژه تک خدایی) و فلسفه های حقیقت یاب بوده است. به این معنی که: انسان زمانی بتدریج پا به وادی پوچی و نهیلیسم میگذارد که به جستجوی اهداف و معانیِ غایی برای این جهان برخیزد و برای ادراه آن یک وجود مطلق بتراشد. اما چون این جستجو هیچگاه نتیجه بخش نبوده است، سر انجامِ این تلاشها منجر به یاس و دلزدگی و حتی در برخی از موارد عصیان و شورشگری شده است.

این یاس و دلزدگی، و در برخی از موارد عصیان و شورشگری، در حقیقت ثمرۀ تلاشهای بی نتیجه مذاهب و فلسفه های حقیقت یاب برای توجیه خداشناسانه این جهان و تبیین آن بعنوان یک جهانِ هدف دار و با معنی بوده اند. قبول این واقعیت توسط موٌمنین و معتقدین و آگاهی از این حقیقت که پایۀ ایمانشان بر آب، زندگیِ این دنیایی اشان برباد و نانِ رهبرانشان در روغنِ این دنیا است متاسفانه گاها منجر به نتایج اسف بار و لجام گسیخته ای گشته است.

زمانی که به این واقعیت پی برده میشود که موٌمنین توسط رهبرانشان بسوی در باغِ سبزی راهنمایی شده اند که پشتِ آن "هیچ و پوچ" است؛ و زمانی که در واقعِ امر تمامیِ قدرت و مال و منال و "همه چیز" از آن رهبران و مقرّبین به دستگاه رهبری شده است، تازه انسانهای موَمن و پیرو معنی پاسخهای "هیچ" و در عین حال "همه چیز" را خوب درک میکنند و میفهمند. متوجه میشوند که آنچه که "همه چیز" بوده است همانا قدرت و حاکمیت دستگاههای مذهبی و ایدئولوژیک بوده اند و آنچه که "هیچ و پوچ" بوده است هما نا در باغِ سبز و وعده های آن دنیایی و بهشتی آنان و خداوندانشان بوده اند.

هیچ نظری موجود نیست:

ارسال یک نظر

چرا این یادداشتها

هدف من از درج این یادداشتها تحلیل سیاسی اوضاع ایران و رصد کردن تحولات درونی جمهوری اسلامی نیست. همانطور که در عنوان این وبلاگ آمده است تلاش من نگاهی فلسفی و تاریخی به مسائل روز ایران بمنظور ارائه نظرگاهِ وسیعتر، تاریخی و بویژه نقادانه است. هر نوشته ای از این قلم بیشتر برانگیزاننده سوال و آشکار کننده نقاط ابهام و تردید است تا پاسخ دهنده و حل کننده مشکلات.

البته تخصص من نه فلسفه و نه علم تاریخ است، آنچه که مینویسم محصول مطالعات شخصی و تحقیق در مورد مسائل روز و همچنین کوشش بر نقب زدن بین دیدگاههای فلسفی-تاریخی و مسائل اجتماعی و سیاسی روزِ جامعه ایران میباشد.

اعتقاد دارم که فلسفه نه دنباله علم است، آنطور که برخی از فیلسوفان پست مدرن میپندارند و نه پیش مقدمه و بنیانگذار اخلاق و ایدئولوژی است. بلکه اندیشه فلسفی آنطور که من میفهمم اندیشه ای است سیال، جستجوگر و رمزآلود. اندیشه ای است که ریشه و مسبب اصلی زبان، فکر و در عین حال گمگشتگی و جستجوگری و حتی هنرِ انسان در طول حیات هوشمندش بوده است.

مشخصه اصلی این نوع از نگاه فلسفی به مسائل، برخورد بسیار نقادانه و رادیکال با مسائل روز، فرهنگ، و باورهای مردم است. بنظر من الهام بخش بزرگ این روش برخورد و این نوع از اندیشه فلسفی فردریش نیچه است، که بیرحمانه پتک فلسفی خود را بر اندیشه های فلسفی و دینی و بطور کلی فرهنگ اروپای زمان خود میکوبید.

در چهارچوب این دیدگاه و روشِ برخورد طبیعتا ورود به مسائل سیاسی روز نه در جهت کم کردن اختلافات و ایجاد وحدت بلکه اتفاقا برای برانگیختن مناظره و مباحثات جدی است. نگارنده اعتقاد دارد که جوهر سیاست و سیاست ورزی در طول تاریخِ حیات انسانِ اجتماعی تغییری نکرده است. هدف اصلی فعالیت های سیاسی همانا کسب قدرت و تثبیت آن بوده است. زمانی از روشهای خشونت آمیز استفاده میشد و تضادها و اختلافات در میدان جنگ حل میگردید اکنون اما این تضادها و اختلافات در میادین دمکراتیک و در صحن پارلمانها حل و فصل میشوند. هدف اما در این روند تغییر نکرده است و آن همانا کسب قدرت و یا مشارکت در آن است. در همین رابطه است که مشارکت و همکاری اگر بر مبنای مباحثه جدی و بی تعارف صورت نگیرد و اگر پرتو نور افکنی قوی بر اختلافات نتابد وحدت و مشارکتِ حاصله صوری و موقت خواهد بود.