باور کردن اینکه یک انسان مهربان و خوب دست به قتل و کشتار بزند بسیار سخت است، همانطور که برای هم محله ای ها و هم شاگردی های تروریست هایی که با خونسردی تمام دست به قتل عام می زنند، پذیرش این واقعیت که جوان سربراه و نرمالِ دیروز، امروز در لباس آدم کشان بی رحم ظاهر می شوند، بسیار دشوار می باشد. در مصاحبه های دوستان، آشنایان و اطرفیان تروریست های پاریس و بلژیک می شنویم که آنها اکثرا جوانانی معمولی و مهربان بودند و برایشان غیر قابل تصور است که اکنون پا در این راه گذاشته باشند. عکس های بسیاری از آنها نیز به هیچ وجه تداعی کننده قاتلان حرفه ای نیست، و آنطور که اطلاعات منتشر شده از وضعیت خانوادگی و اجتماعی آنان نشان می دهند آنها معمولا از طبقات متوسط و نسبتا مرفه برخاسته اند و حتی داری سطوحی از تحصیلات بوده اند.
بنابراین این سوال همچنان باقی است که این جوانان چه پروسه ای را طی کرده اند و چه مکانیزمی در روح و روان آنها اتفاق افتاده است که توانسته جوان نرمال و مهربان دیروز را تبدیل به یک آدم کش حرفه ای و بی ترحم نماید. برای پاسخ به این سوال شاید مروری بر زندگی دیکتاتورهای بزرگ تاریخ که نام و چهره آنان سمبل شقاوت و بی رحمی است و پاکسازی های قومی و نژادی و کشتار میلیونها انسان را بنام خود ثبت کرده اند، کمک کننده باشد.
در زندگی نامه رادوان کاراجیچ (Radovan Karadžić) رهبر سیاسی صربهای مقیم بوسنی و هرزگوین آمده است که وی یک سیاستمدار، شاعر و روانشناس بود که از ۱۹۶۰ در سارایوو زندگی می کرد و در دادگاه بین اللملی لاهه متهم به نسل کشی مسلمانان بوسنی در دوران جنگ بالکان در دهه نود میلادی گشت. در عین حال اما جالب است که بدانیم که رادوان کاراجیچ چند بار برای اشعارش جایزه دریافت کرده بود. اگرچه تعلق این جایزه و درج اشعار او در یکی از نشریات اسلواکی مورد انتقاد نویسندگان مستقل از جمله انجمن قلم اسلواکی که زیر مجموعه انجمن بین اللملی قلم بود، قرار گرفت، اما سردبیر نشریه مزبور از درج اشعار وی بعلت کیفیت بالای آن دفاع نمود و ابراز داشت که اتفاقا خسارت عدم انتشار این اشعار بسیار بیشتر از انتشار آنها خواهد بود.
جوزف استالین نیز در سالهای جوانی اشعار رمانتیکی سروده بود که بعلت کیفیت خوب آنها در یکی از نشریات آنزمان چاپ گردید. در آنزمان در اشعار وی اثر و نشانه ای از سیاست، خشونت و دیکتاتوری دیده نمی شد. وی در یکی از اشعارش بنام بامداد سرزمین مادری خود گرجستان را بصورتی رمانتیک به اینگونه توصیف می کند:
"شکوفه گل سرخ بر دمیده بود
در آستانه لمس بنفشه
گل سوسن از خواب برخاست
و سر خویش در نسیم خم کرد
چکاوک در بلندی ابرها
شیرین زبانانه سرود نیایش می خواند
همان گاه بلبل سرمست خوش الحان می گوید:
پر شکوفه باشی ای سرزمین دوست داشتنی
شادمان باشی ای کشور کهن
و تو ای گرجی , سواد ودانش بیاموز تا
سرزمین مادری ات را غرق در لذت کنی"
می گویند آدلف هیتلر نیز در زمان جوانی به هنر و نقاشی علاقه داشته است. او نیز چند بیت شعر سروده است، از جمله در وصف مادر:
"آن هنگام که مادرت پیرتر میشود؛
و چشمان گرانبها و با ایمان او،
زندگی را آنگونه که [زمانی میدید ] نمیبینند؛
زمانیکه پاهایش فرسوده میگردند،
و برای گام برداشتن نمیخواهند او را یاری دهند؛
در آن هنگام بازوانت را برای یاری او به کار گیر،
با خوشی و سرمستی از او نگاهبانی کن،
زمانی که اندوهگین است،
بر توست که تا آخرین گام او را همراهی کنی"
سید روح الله خمینی نیز اهل شعر و عرفان بوده است و غزلیات و رباعیات بسیاری بنام او توسط سایت جماران جمع آوری و منتشر گردیده است، از جمله وی در رباعی عشق اینگونه می سراید:
"آن دل که به یاد تو نباشد دل نیست قلبی که به عشقت نتپد، جُز گِل نیست
آن کس که ندارد به سر کوی تو راه از زندگی بیثمرش حاصِل نیست"
سید علی خامنه ای نیز چه در گذشته و چه در زمان حال اهل شعر و ادب بوده و اشعاری چند سروده است:
"دل را ز بی خودی سر از خود رمیدن است جان را هوای از قفس تن پریدن است
از بیم مرگ نیست که سرداده ام فغان بانگ جرس زشوق به منزل رسیدن است
دستم نمی رسد که دل از سینه برکنم باری علاج شکر گریبان دریدن است"
اگر این اشعار را بدون ذکر نام سراینده آنها برای شعر دوستان و اهل هنر بخوانیم شاید برداشت بسیاری از شنوندگان این باشد که سرایندگان این اشعار انسانهای پر احساس، با روحیه لطیف، عاشق و عارف بوده اند. و طبیعی است که زمانی که نام سراینده بر آن افزوده گردد، کنتراست و علامت سوال بسیار بزرگی در اذهان ظاهر می شود که چگونه می توان جمع متناقض و ناموزون، اراده کشتار مخالفان، اقوام و نژاد های دیگر و بطور کلی سیاست های سرکوبگرانه و استبدادی سرایندگان این اشعار را با احساسات شاعرانه، لطیف و عارفانه آنها که خود را در اشعار و یا نقاشی های آنها نشان می دهند، حل نمود و توجیه کرد؟ این سوال زمانی جدی تر مطرح می شود که دقت داشته باشیم که اکثر این اشعار با اهداف سیاسی و برای پروپاگاندای رهبران سروده نشده اند و بسیاری از آنها پس از سالها بعد منتشر شده اند.
همچنین، وقتی برخی از آیات قران را از منظر کلامی و آهنگ و وزن جملات آن مورد بررسی قرار می دهیم نوعی هنر دکلمه و شعر را در آنها مشاهده می کنیم؛ در حالیکه در محتوا و مضمون، همین آیات دستورالعمل های شرعی، نفرین و عذاب اخروی و فرمان قتل و به اسیر گرفتن مشرکین و کفار را صادر می نمایند. گویی که فاصله بین شعر و هنر از یکسو و ایدئولوژیهای نژاد پرستانه و غایت گرا که توجیه گر قتل و سرکوب و نابودی نژادها و اقوام دیگر هستند از سوی دیگر، به اندازه یک تار مو است!
فیلم پدر خوانده این کنتراست عجیب و اختلاف تارمویی را بین هنر، شعر و احساسات انسانی از یکسو و انگیزه قتل و سرکوب برای کسب قدرت از سوی دیگر را بخوبی در صحنه هایی از این فیلم نشان می دهد. هنگامی که مراسم غسل تعمید و یا اپرا همزمان با ترور رقبا و مخالفین پدر خوانده و خانواده کورلئونه به نمایش گذاشته می شوند و به بیینده می فهماند که روح حاکم بر هر دو صحنه غسل تعمید و اپرا و قتلهایی که همزمان صورت می گیرند یکی است، و آنهم احساسات انسانی است؛ منتها، نحوه بروز و نمایش این احساسات بسته به آن است که از چه زاویه ای به آن بنگری.
هنر و شعر در حقیقت محصول فرایند خلق و اکتشاف پدیده ای مستقل از خود هنرمند وشاعر است، برای درک و روشنگری بیشتر ، ایجاد لذت ناشی از هیجان و ایجاد شور و حتی گاه برای برهم زدن آرامش و سکون. در این فرایند معمولا موضوعِ شعر و هنر همانا خودِ هنرمند و یا شاعر نیست، بلکه جهان پیرامون او می باشد. اما زمانی که موضوع هنر و شعر خودِ فرد هنرمند قرار گرفت و بطور مشخص هنگامی که برای اکتشاف و یا خلق و اثبات خود بعنوان یک رهبر و پیشوا بکار گرفته شد، همواره تهدید آن وجود دارد که این آثار هنری بتدریج به یک ایدئولوژی و مرام عقیدتی تبدیل گردند. پروسه ای که ظاهرا بسیاری از دیکتاتورهای شاعر و هنرمند طی نموده اند و در فرایند آن بجای خلق آثارِ هنری، در واقع امر به خلق و اثبات خویش دست یافته اند.
از این منظر شاید بتوان گفت که آن جوان احساساتی و پر شور، بدلیل زندگی در یک محیط بسته و محدود، الگوی دیگری برای پاسخ به احساسات و عواطفش بجز فرو رفتن در خویشتن خود و اثبات هویت فردی از طریق راهی که ادیان و ایدئولوژی های غایت گرا در پیش پای او گذاشته اند و دیکتاتورهای شاعر الگوی آن هستند، ندارد. ادیان و ایدئولوژی هایی که بنظر من بیش از هر تفکر و فلسفه دیگری فردگرا می باشند، زیرا تنها و تنها هدف آنها رستگاری فرد مومن و رساندن او به درگاه الهی و بهشت موعود است، حال این رستگاری می تواند از طریق عملیات انتحاری و بنابراین شهادت باشد و یا انجام سایر وظائف دینی. هدف و موضوع در هردو حالت یکی است و آنهم رستگاری فردی و رسیدن فردی به بهشت موعود می باشد، همانطور که برای دیکتاتورهای شاعر و هنرمند موضوع هنر همانا فرد خودشان بوده است.
